Kurpiowszczyzna
You are here:
Rezerwaty Przyrody


 REZERWAT CZARNIA      Rezerwat leśny o powierzchni 141,87 ha, utworzony w 1964 roku, Położony jest w gminie Czarnia w odległości 3 km od wsi Czarnia na terenie lasów państwowych Nadleśnictwa Myszyniec. Głównym celem ochrony jest zachowanie fragmentu boru świeżego, naturalnego pochodzenia, charakterystycznego dla dawnej Puszczy Kurpiowskiej. Rezerwat znajduje się w IV krainie przyrodniczo-leśnej, Mazowiecko - Podlaskiej, w dzielnicy Równiny Kurpiowskiej. Położony jest na glebach pseudobielicowych utworzonych z piasków drobnoziarnistych z domieszką części pyłowych. Wody gruntowe występują na głębokości ok. 2 m. Występują tu wartościowe fragmenty świerka i sosny w wieku przeważnie 160 - 180 lat, miejscami 190 - 210 lat. Starodrzew świerkowy jest młodszy od sosnowego i ucierpiał znacznie wskutek huraganu w 1996 r , który spowodował w nim liczne wywroty i złomy. W podszytach występuje głównie świerk pospolity i jałowiec pospolity. Runo leśne stanowią: borówka czarna i brusznica, pszeniec leśny, wrzos zwyczajny, konwalia dwulistna, paproć orlica pospolita, szczawik zajęczy. Występują rośliny chronione : konwalia majowa i widłaki. Wśród mchów i porostów występuje rokiet pospolity, rokiet pierzasty, płonnik oraz chrobotek reniferowy. Osobliwością rezerwatu są, jedynie tu występujące, sosny bartne. Godne podziwu jest piękno drzew sosnowych i świerkowych. W rezerwacie wyznaczono szlak turystyczny "barci kurpiowskich" oznakowany kolorem zielonym. Na jego trasie można podziwiać unikalne sosny bartne. Początek szlaku znajduje się koło kapliczki św. Huberta patrona myśliwych. Kapliczka wykonana jest przez twórcę ludowego z lipowego pnia.         - mapka dojazdu poniżej -

        REZERWAT CZARNY KĄT     Utworzony w 1989 roku na powierzchni 32, 97 ha, rezerwat obejmuje niewielki fragment uroczyska Wyk w Nadleśnictwie Nowogród. Las odznacza się naturalnym drzewostanem sosnowym z domieszką świerka w wieku od 90 do 100 lat. Większość obszaru rezerwatu zajmują wzniesienia wydmowe o znacznej wysokości i stromych stokach. Między wzniesieniami występują wilgotne obniżenia z wodą gruntową blisko powierzchni gleby. Tę część rezerwatu porasta borówka bagienna, bagno zwyczajne, turzyca pospolita. Pomimo niewielkiej powierzchni rezerwat reprezentuje bory sosnowe Puszczy Kurpiowskiej. Obejmuje on dwa główne typy zbiorowisk leśnych: bór brusznicowy i bór czernicowy. W odróżnieniu od rezerwatu Minos tu bór brusznicowy na wyniesionych wydmach odznacza się dorodniejszym drzewostanem


        REZERWAT CIEMNY KĄT     Utworzony w 1984 roku na powierzchni 126 ha obejmuje zalesione wzniesienia z pisków wydmowych, otoczone łąkami i znajduje się na terenie Obrębu Kolno Nadleśnictwo Nowogród, położone półtora kilometra na południowy-wschód od wsi Lemon w części północno-wschodniej Puszczy Kurpiowskiej. Drzewostany sosnowe z dużą domieszką świerka. Las odznacza się wysokim stopniem naturalności. W części południowo-zachodniej występują sosny liczące sobie około 200 lat, które podnoszą walory rezerwatu. Na obrzeżach wzniesień wydmowych dominuje świerk. W warstwie krzewów przeważa jałowiec, w warstwie podłoża borówka czarna, brusznica a między nimi płoży się mech rokitnik zwyczajny. Na mokradłach występuje olsz typowy i mszysty w warstwie ziół dominuje narecznica błotna. Charakterystyczną cechą olsz jest jego kępiasta struktura, można to zaobserwować w południowej części rezerwatu. Sąsiadujące z rezerwatem łąki zostały zmelioryzowane co spowodowało osuszenie gleby i przyśpieszyło proces mineralizacji substancji organicznych. W południowej i południowo-zachodniej części rezerwatu występują łąki z turzycą pospolitą i pęcherzykowatą stanowiacą cenne uzupełnienie zbiorowisk leśnych i wzbogacając ich szatę roślinną.


        REZERWAT KANISTAN     Utworzony w 1984 roku o powierzchni 136,59 ha, obejmuje fragment kompleksu leśnego odległego 5 km na północny-zachód od wsi Zbójna. W rezerwacie tym jest jeden z największych i najlepiej zachowanych w Puszczy Kurpiowskiej bagienny las olszowy o charakterystycznej kępiastej strukturze. Drzewostan olszu ma domieszkę brzozy omszałej, świerka i jarzębiny. W warstwie ziół 70% powierzchni to turzyca błotna, pęcherzykowata i turzyca długowłosa, oraz narecznica błotna, kosaciec żółty, witlica sarnia. Rezerwat Kanistan obejmuje trzy zespoły leśne dobrze wykształcone i dwa na obrzeżach wykształcone fragmentarycznie, oraz dwa nieleśne, niskotorfowiskowe, a także fragment kwaśnej łąki. W rezerwacie występują prócz gatunków chronionych, kilka rzadkich składników flory: jeżogłówka najmniejsza, gwiazdnica długolistna, nasięźrzał pospolity, strzęplica polska, turówka leśna. Na terenie Puszczy Kurpiowskiej jest to jedyny rezerwat o tak dużej wartości przyrodniczej i sprawy melioracji na jego obrzeżach winny być podporządkowane zachowaniu tego przyrodniczego obiektu w naturalnym stanie.


           REZERWAT KARASAKA       rezerwat torfowiskowy Karaska o powierzchni 402,69 ha położony jest w gminie Kadzidło koło miejscowości Piasecznia , na terenie lasów państwowych Nadleśnictwa Myszyniec. Głównym celem ochrony jest zabezpieczenie fragmentu jednego z największych w Polsce torfowisk wysokich z typowo wykształconą i dobrze zachowaną roślinnością i fauną. Torfowisko Karaska jest największym na terenie Nizin Środkowopolskich torfowiskiem wysokim i jednym z najwiekszych torfowisk wysokich w Polsce. Na obszarze torfowiska występują rzadkie i ginące w Polsce naturalne zbiorowiska roślinne torfowiskowe. Reprezentują je mszary wysokie i przejściowe. Wśród roślinności torfowiskowej występują podlegające ochronie prawnej następujące gatunki roślin i zwierząt: rosiczka okrągłolistna, bagno zwyczajne, turzyca strunowa, turzyca bagienna, modrzewnica zwyczajna, torfowiec czerwony, cietrzew, żuraw, derkacz, kszyk, pustułka. Złoże torfowe posiada unikalną wartość naukową jako archiwum przyrody. Poszczególne warstwy torfowiska rejestrują informacje o różnych przemianach jakie miały miejsce od początku powstania do dnia dzisiejszego. Karaska jest wielkim rezerwatem wody. Jako zbiornik wodny wywiera znaczny wpływ na stosunki hydrologiczne terenów otaczających. Torfowisko jest ostoją dużych ssaków takich jak: łoś, dzik, sarna.        - mapka dojazdu poniżej -
           REZERWAT JEZIORO ŁACHA       Projektowany rezerwat znajduje się w północno-wschodniej części Puszczy Kurpiowskiej, na południe od wsi Łacha, 14 km na północny-zachód d Kolna. Jego powierzchnia to około 20 ha. W 1990 roku lustro wody obejmowało 2 ha powierzchni, ale obserwujemy zanik jeziora, spowodowany melioracjami w latach 1957-1962. Na stosunkowo niewielkiej powierzchni występuje duża różnorodność zbiorowisk roślinnych zasługujących na ochronę. Jezioro Łacha jest ostatnim naturalnym zbiornikiem na obszarze Puszczy Kurpiowskiej, niestety jest ono w ostatnim stadium zaniku. Zachodzi konieczność zahamowania procesu zarastania jeziora przez podniesienie lustra wody do poziomu sprzed 1950 roku. Można to zrobić poprzez zasilenie go wodą z jeziora Pogubie Wielkie i powstrzymanie odpływu rowami melioracyjnymi.


           REZERWAT ŁOKIEĆ       Utworzony w 1989 roku na obszarze 139,5 ha na terenie Nadleśnictwa Nowogród w odległości 3 km na północny-wschód od wsi Popiołki i 7 km na północ od wsi Zbójna. W rezerwacie są dobrze zachowane rzadkie zbiorowiska roślinne na wzniesieniach wydmowych i płaskim terenie z wilgotnymi glebami mineralnymi. Największą powierzchnię w rezerwacie zajmuje bór czernicowy z sosną, domieszką brzozy brodawkowej, brzozy omszonej, świerka. Na południowym obrzeżu rezerwatu na wzniesieniach wydmowych występuje bór brusznicowy z drzewostanem wyłącznie sosnowym. W miejscach zatorfionych, na niewielkich powierzchniach spotkać można bór bagienny z okazami 200-letnich sosen, z borówką bagienną czarną i bagnem zwyczajnym w podszyciu. W zachodniej części rezerwatu na dużej powierzchni występuje bór mieszany z sosną, osiką, brzozą omszoną i brodawkowatą, sporadycznie olszyny tam gdzie gleba wilgotna. Cały zespół ma charakter borealny na południowo-zachodniej granicy geograficznego zasięgu. W podszyciu bardzo bogaty zestaw ziół, traw i krzewów. W Puszczy Kurpiowskiej rezerwat Łokieć stanowi wyjątkowy element szaty roślinnej. W sšsiedztwie występuje torfowisko niskie z różnymi rodzajami turzyc, a także torfowisko wysokie w południowo-wschodniej i południowo-zachodniej części rezerwatu z różnego rodzaju mchami i sosną karłowatą. Ta duża różnorodność zbiorowisk roślinnych jest charakterystyczna dla Równiny Kurpiowskiej.

          REZERWAT MINGOS     Rezerwat leśny Mingos o powierzchni 13,46 ha, położony w gminie Łyse, w Nadleśnictwie Lipniki, utworzony w 1971r. Rezerwat położony jest według regionalizacji przyrodniczo-leśnej w IV Krainie Mazowiecko-Podlaskiej w Dzielnicy Puszczy Kurpiowskiej. Głównym celem ochrony jest zachowanie dla potrzeb naukowych i dydaktycznych fragmentu boru sosnowego Puszczy Kurpiowskiej z naturalnym drzewostanem. Drzewostanem głównym jest sosna, stanowi ona zasadniczo pierwsze i drugie piętro. Jedynym typem siedliskowym lasu na terenie rezerwatu jest bór świeży. W warstwie krzewów licznie występuje jałowiec. W podszyciu występują m.in. konwalia, rokitnik i widłaki. Warstwę mszystą reprezentuje rokitnik pospolity, gajnik lśniący i widłoząb. Na obrzeżu lasu w sąsiedztwie drogi występują płaty zbiorowisk murawowych z rzadkimi gatunkami: przetacznik kłosowaty, łyszczec baldachogronowy, bodziszek czerwony. Występują gatunki chronione takie jak: widłaki, sasanka, arnika górska. W części północno-wschodniej, na powierzchni ok. 14 ha nie występuje podszyt, został zniszczony podczas pożaru. Pod względem fitosocjologicznym rezerwat stanowi zespół boru brusznicowego. Sosna odnawia się tu w sposób naturalny co stanowi rzadkie zjawisko. Gospodarowanie drzewostanem na tym obszarze było planowane od 1819 r. W zależności od gatunków przydzielono odpowiednie koleje rąbności: dla drzewostanów wysokopiennych sosnowych -120 lat, dla niskopiennych mieszanych od 30 - 90 lat. Obszar rezerwatu jak i Puszczy był miejscem pozyskiwania torfu i kory garbarskiej.         - mapka dojazdu poniżej -

        REZERWAT OLSY PŁOSZYCKIE      Rezerwat leśny o powierzchni 140,86 ha, utworzony w 1997 roku. Położony jest w gminie Lelis, koło miejscowości Płoszyce na terenie lasów państwowych Nadleśnictwa Ostrołęka. Głównym celem ochrony jest ochrona dobrze zachowanego kompleksu olsów położonych w dolinie Rozogi. Rezerwat jest dobrym obiektem badawczym i dydaktycznym. Na podstawie występujących biocenoz można obserwować wpływ obniżania poziomu wód gruntowych na zmiany gatunkowe flory i fauny. Ochrona rezerwatowa ma za zadanie utrzymanie różnorodności siedlisk i roślinności oraz zapewnienie im przetrwania. Występuje tu ols porzeczkowy, las bagienny z bogatym podszytem i runem. Na szczególną uwagę zasługują olsy w wieku 70 - 90 lat. Występują tu gatunki roślin chronionych całkowicie: wawrzynek wilczełyko, częściowo chronione: porzeczka czarna, kalina koralowa, i kruszyna pospolita i wiele innych rzadkich gatunków. Gniazdują tu rzadkie gatunki ptaków: orlik krzykliwy, żuraw, siniak, słonka, bocian czarny. Przedstawicielami ssaków kopytnych są: łoś, jeleń, dzik i sarna. Na skutek oddziaływania czynników degradujących wykształcają się zbiorowiska zastępcze. Występujące fragmentarycznie zbiorowiska zastępcze reprezentowane są m.in. przez olszyny pokrzywowe i olszyny malinowe. Olszyna pokrzywowa jest jednym z etapów łęgowienia olsu. Na pewnych fragmentach rezerwatu występuje zespół łąk mokrych i sitowia leśnego. Ta zmiana siedliska spowodowana jest wyrębem drzewostanów z lasów bagiennych, gdzie następnie nasila się zabagnienie siedliska i powstawanie łąk mokrych. Powyższe zbiorowiska roślinne stanowią miejsca bytowania licznych gatunków ptaków. Stwierdzono tu występowanie 49 gatunków ptaków lęgowych.        - mapka dojazdu poniżej -
           REZERWAT PODGÓRZE      Rezerwat leśny o powierzchni 37,76 ha utworzony w 1987 roku. Położony jest w gminie Kadzidło, między wsiami Czarnią i Charcibałdą, na terenie lasów państwowych Nadleśnictwa Myszyniec. Głównym celem ochrony jest zachowanie drzewostanu sosnowego naturalnego pochodzenia z domieszką świerku na siedlisku boru mieszanego świeżego. Według rejonizacji przyrodniczo-leśnej, rezerwat znajduje się w IV Krainie Mazowiecko-Podlaskiej w Dzielnicy Puszczy Kurpiowskiej. Rezerwat różni się od innych leśnych tym, że zajmuje siedliska świeżo-wilgotne. Ponad 99% powierzchni rezerwatu stanowi typ siedliskowy lasu, bór mieszany świeży. Sosna stanowi główne tło w rezerwacie tworząc drzewostan jednogatunkowy z samosiewu. Charakterystyczne jest występowanie wśród sosen sosny kołnierzykowej. Sosna kołnierzykowa charakteryzuje się specyficznym odchyleniem kory na okółkach. Drzewostanem towarzyszącym jest świerk. W rezerwacie pojawiają się naturalne samosiewy świerka określane obecnie jako podszyt a mogące w przyszłości utworzyć drugie piętro. Drzewostanami występującymi sporadycznie w rezerwacie są: brzoza i olcha. Rezerwat uważany jest jako potencjalna baza nasienna sosny i świerka. Występujące sosny zalicza się do VI klasy wieku. Rezerwat stanowi część większego kompleksu leśnego, gdzie zwierzyna znajduje dobre warunki bytowania. Można tu spotkać różne gatunki zwierząt. Wśród ssaków - sarnę, dzika, jeża, lisa, tchórza, jelenia, kunę, borsuka i inne. Wśród ptaków można obserwować - sikorki, dzięcioły, pełzacze, sowy, kukułki, słowika, drozda, kosa, srokę, pustułkę, bociana białego. Gady są reprezentowane przez jaszczurkę, zaskrońca, padalca i żmiję zygzakowatą. Płazy reprezentuje żaba. Rezerwat jest ciekawym obiektem przyrody ze względu na zróżnicowany wiekowo drzewostan. W rezerwacie można prowadzić badania naukowe nad długowiecznością drzewostanów i nad roślinnością runa leśnego.         - mapka dojazdu poniżej -
          REZERWAT W DOLINIE RZEKI RYBNICA       Projektowany rezerwat znajduje się 12 km na północny-zachód od Kolna i 2 km na wschód od rezerwatu Jezioro Łacha. Jego obszar obejmuje zatorfioną dolinę rzeki Rybnica w której centrum w latach 50-tych znajdowało się duże jezioro, mające około 15 ha powierzchni, obecnie zarośnięte. Przez tę dolinę prowadzi teraz droga ze wsi Kozioł do wsi Łacha. Na terenie rezerwatu występują, podlegające ochronie, tak rzadkie rośliny jak : widłak jałowcowy, rosiczka okragłolistna, wierzba borówkolistna, kruszczyk błotny i storczyk krwisty.

           REZERWAT SERAFIN      W północno-wschodniej części Mazowsza, wśród lasów Puszczy Zielonej, położony jest rezerwat Torfowisko Serafin. Jest to rozległe bagno, w miejscu którego - jeszcze niedawno - znajdowało się polodowcowe jezioro. Na wielu mapach możemy znaleźć nazwę Jezioro Serafin, chociaż otwartego lustra wody już nie ma. Kilka tysięcy lat temu jezioro wypełniało całą nieckę, a jego brzegi dochodziły do wysokich wydm i wyniesień morenowych powstałych podczas ostatniego na tych terenach zlodowacenia. To płytkie jezioro z czasem wypełniało się namułami i torfami, które wypełniły całą nieckę. Jeszcze w okresie międzywojennym istniało lustro wody, a pływający kożuch roślinności wodnej w niektórych miejscach był cienki i chodzenie po nim było bardzo niebezpieczne. W ostatnich kilkudziesięciu latach w wyniku przeprowadzonych melioracji poziom wody znacznie obniżył się, co sprzyjało dalszemu, przyspieszonemu zarastaniu jeziora. Obecnie tzw. pływające pło, czyli powierzchniowa warstwa roślinności wodnej i bagiennej jest zwarta, ale ugina się pod ciężarem człowieka. Pod nią znajduje się uwodniony torf i namuły. Wypełniona torfami dawna misa jeziorna jest płaska jak stół. Powstałe tu dawno temu naturalne zbiorowiska roślinne zostały zamienione przez człowieka w łąki uprawne. Na wyniesieniach okalających łąki rozsiadły się lasy i osiedla ludzkie. Od południa - wciśnięta między torfowisko a lasy Puszczy Zielonej - znajduje się niewielka wieś Serafin. Od północy - także między niedawnym jeziorem a lasami - położone są nieliczne zabudowania wsi Pupkowizna, a od zachodu rozsiadły się na wyniesieniu - jak na grzędzie - zabudowania wsi Grzęda. Rezerwat Torfowisko Serafin zajmuje 184,92 ha powierzchni. W większości jest to bagno traktowane - z gospodarczego punktu widzenia - jako nieużytek. Znaczną część powierzchni rezerwatu stanowią grunty prywatne, w większości mieszkańców wsi Serafin i Łyse. Około 30% powierzchni należy do Skarbu Państwa, a 4% do Nadleśnictwa Myszyniec. Dokumentacja przyrodnicza rezerwatu została sporządzona w roku 1995, w roku następnym opracowano projekt ścieżki przyrodniczej, a w latach 1997-1998 zbudowano kładkę wchodzącą w głąb bagna, łącznie z tablicami informacyjnymi zawierającymi opisy roślin i zwierząt, wieżę widokową i parking. Projekt ścieżki przyrodniczej oraz jej budowę sfinansowano ze środków Fundacji Eko Fundusz Wojewody Ostrołęckiego, Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Ostrołęce oraz Urzędu Gminy Łyse. Obecnie najważniejszym zadaniem jest wykupienie prywatnych gruntów oraz ustanowienie stałego nadzoru nad rezerwatem. Na torfowisku dominują wodne i bagienne zbiorowiska roślinne. Największą powierzchnię zajmują zbiorowiska torfowiskowo-turzycowe występujące głównie w zachodniej i środkowej części rezerwatu. Głównym gatunkiem jest mech torfowiec, tworzący razem z innymi gatunkami charakterystyczny, zwarty "kożuch". Z innych gatunków licznie występuje w tym zbiorowisku żurawina błotna, gatunek powszechnie znany, której jagody są zbierane przez ludzi i używane do przetworów oraz do celów leczniczych. Niektóre fragmenty torfowiska porośnięte są krzewiastymi wierzbami, brzozami, olszą szarą i innymi gatunkami drzew, co świadczy o postępującym osuszaniu bagna. Najliczniej reprezentowane są zbiorowiska turzycowe. Szuwar turzycy dzióbkowatej występuje na całej powierzchni rezerwatu, ale w największych płatach w części południowej, podobnie jak turzyca błotna. Zespół turzycy sztywnej był stwierdzony tylko w części północnej, a zespół turzycy zaostrzonej rozsiany jest małymi płatami w południowo-wschodniej i północno-zachodniej części torfowiska.
       Najbardziej zróżnicowana jest południowa część torfowiska, w której najdłużej zachowało się lustro wody. Występują tu jeszcze zbiorowiska typowo wodne, takie jak szuwar trzcinowy, szuwar skrzypu bagiennego i pałki szerokolistnej. Pasmowy układ tych zbiorowisk jest dobrze widoczny. Miejscami łanowo występuje paproć narecznica błotna, tworząca odrębny zespół. Bardzo interesująca jest flora rezerwatu. Badania przeprowadzone w roku 1982 wykazały występowanie rzadkiego gatunku wierzby lapońskiej. W roku 1995 nie znaleziono jednak tego gatunku, który prawdopodobnie wyginął. Z roślin objętych ochroną gatunkowa licznie występuje rosiczka okrągłolistna, storczyki - krwisty i plamisty - oraz kruszczyk błotny. Z gatunków rzadkich na uwagę zasługują: turzyca obła, dwupienna i bagienna, wełnianka delikatna, przęstka pospolitą, nasięźrzał pospolity, kozłek dwupienny. Niektóre z wymienionych gatunków występują w rezerwacie licznie. Do ciekawostek florystycznych należy zaliczyć także dwa gatunki mchów reliktowych (pozostałości po epoce lodowcowej). Bagno Serafin daje schronienie wielu gatunkom ptaków, ssaków, gadów, płazów, owadów i innych zwierząt. Jeszcze kilkanaście lat temu wczesną wiosną tokowało tu kilka kogutów cietrzewia, gatunku wymierającego w Polsce w bardzo szybkim tempie. W latach 1995-1998 obserwowano na terenie rezerwatu zaledwie dwie kury i jednego koguta tego pięknego ptaka. Najpiękniejszym i najbardziej okazałym ptakiem rezerwatu Torfowisko Serafin jest żuraw. Corocznie gniazdują tu 2 pary lęgowe, a w okresie letnim na torfowisko przybywa kilka rodzin żurawi gniazdujących w okolicy. Na terenie rezerwatu znajdują obfitość pożywienia i schronienie przed człowiekiem i drapieżnikami. Często z bagna dochodzi charakterystyczny klangor nawołujących się ptaków.gniazdują inne rzadkie gatunki ptaków - wodnik, brzęczka, trzcinniczek, kaczki krzyżówki. Najliczniej reprezentowane są niektóre gatunki typowo szuwarowe, takie jak potrzos i rokitniczka, znajdujące na terenie rezerwatu doskonałe warunki życia. Bardzo liczny jest także niepozornie ubarwiony świergocek łąkowy, gatunek występujący w kraju lokalnie i zazwyczaj nielicznie. Dosyć liczna jest także dziwonia. Samce tego gatunku są podobne do gila ze względu na karminowa zabarwienie głowy i piersi. Obecność dziwonii można najłatwiej stwierdzić po melodyjnym, fletowym śpiewce, którym samiec - podobnie jak inne ptaki - wabi partnerkę i ogłasza rywalom zajęcie terytorium lęgowego. Na bardziej suchych fragmentach rezerwatu, szczególnie w części zachodniej, gnieżdżą się ptaki typowe dla łąk i pól, takie jak przepiórka, derkacz, pliszka żółcą, skowronek polny, pokląskwa, a na otaczających bagno łąkach także czajka, rycyk, brodziec krwawodzioby i bardzo rzadki i piękny kulik wielki. Rezerwat jest często odwiedzany przez ptaki drapieżne gniazdujące w okolicznych lasach lub w krajobrazie rolniczym - pustułki, myszołowy, kobuzy, błotniaki łąkowe, jastrzębie. Zlatują one na torfowisko aby szukać tu pożywienia. Królem rezerwatu jest łoś. Ten wielki ssak, dzięki specjalnej budowie racic, potrafi bez trudu poruszać się po trzęsawisku. Znajduje tu obfitość pożywienia i bezpieczeństwo. Często przebywają tu także sarny, zające i drobne gatunki ssaków, takie ryjówka aksamitna, nornik zwyczajny czy nornica ruda, a na polowania zapuszczają się tu lisy. Z płazów występują dwa gatunki ropuch (szara i zielona), żaby brunatne (trawna i moczarowa), a w rowach i oczkach wodnych żaby zielone. Liczna jest jaszczurka żyworódka. Dzięki bardzo wysokim walorom przyrodniczym, krajobrazowym i dydaktycznym,powstał pomysł zbudowania na terenie rezerwatu ścieżki przyrodniczej, która rozpoczyna się parkingiem z tablicą informacyjną przedstawiającą mapę rezerwatu z głównymi zbiorowiskami roślinnymi oraz rzadkimi i chronionymi gatunkami roślin i ptaków. Na skraju bagna zbudowano wieżę obserwacyjną z której rozciąga się widok na całą południową część rezerwatu. Od parkingu do wieży prowadzi przez łąki otaczające rezerwat żwirowa ścieżka. Ze względu na trudno dostępny i niebezpieczny dla człowieka teren, na bagnie zbudowano drewnianą kładkę wchodzącą w głąb rezerwatu na kilkaset metrów. Na kładce znajduje się 30 tabliczek informacyjnych przytwierdzonych do barierek z kolorowymi zdjęciami, rysunkami i opisami najważniejszych zbiorowisk roślinnych, charakterystycznych dla tego torfowiska roślin i ptaków. Zwiedzający rezerwat mogą zapoznać się z występującymi tuż przy kładce roślinami i zbiorowiskami. Rezerwat tętni życiem wiosna i o tej porze roku możemy zobaczyć tu i usłyszeć wiele gatunków zwierząt, szczególnie ptaków. Liczne są także ważki, świtezianki, motyle, chrząszcze, pająki i niestety także komary. W drugiej połowie lata i jesienią, większość ptaków opuszcza rezerwat odlatując na zimowiska. Pozostają ssaki, gady, płazy i niektóre zimujące tu ptaki - na przykład cietrzewie, kuropatwy, sroki, trznadle. Rezerwat można zwiedzać poruszając się tylko po zbudowanej w tym celu kładce. Wchodzenie na pływające pło mszane jest niebezpieczne, gdyż pod wpływem ciężaru człowieka może ono ulec przerwaniu. Powoduje to także niszczenie roślin i płoszenie zwierząt.
       W rozległych podtapianych szuwarach Przyrodzie tego pięknego zakątka zagraża wiele niebezpieczeństw. Zarastanie i wypłycanie jeziora jest procesem naturalnym, ale w ostatnich dziesięcioleciach proces ten ulega gwałtownemu przyśpieszeniu, ze względu na pewne działania podejmowane przez człowieka. Najważniejszym z nich jest prowadzenie na szeroką skalę melioracji odwadniających, powodujących osuszanie bagien, szybki odpływ wiosennych roztopów i obniżanie się poziomu wód gruntowych. Kilkadziesiąt lat temu przekopano przez całe torfowisko głęboki rów, co z pewnością przyśpieszyło osuszanie bagien. Dalsze obniżanie poziomu wody może doprowadzić w szybkim tempie do całkowitej degradacji torfowiska. Niektóre jego fragmenty, szczególnie na obrzeżach, uległy znacznemu przesuszeniu i zarastają krzewiastymi wierzbami i brzozą. Niezbędne są działania zmierzające do zahamowania tych niekorzystnych tendencji. Można to osiągnąć tamując odpływ wody z rezerwatu oraz wycinając - na pewnych fragmentach -zakrzaczenia. Ochrona rezerwatowa nie powinna polegać na całkowitym pozostawieniu takich obiektów jak Torfowisko Serafin samemu sobie. Dopuszczalna - a nawet niezbędna -jest ingerencja powstrzymująca niekorzystne procesy, tym bardziej, że zachodzą one w dużej mierze z winy człowieka. Miejmy nadzieję, że zbudowana w rezerwacie ścieżka przyrodnicza pozwoli wielu ludziom na bliższe poznanie piękna tego zakątka Puszczy Zielonej, a dalsze działania człowieka będą zmierzać do bardziej skutecznej ochrony.        - mapka dojazdu poniżej -
          REZERWAT SUROWE     Rezerwat leśny o powierzchni 4,57 ha utworzony w 1964 r.Położony jest na terenie gminy Czarnia koło miejscowości Surowe, na terenie lasów państwowych Nadleśnictwa Myszyniec. Głównym celem ochrony jest zachowanie dla potrzeb naukowych i dydaktycznych fragmentu boru świerkowo-sosnowego, naturalnego pochodzenia, stanowiącego resztę Puszczy Kurpiowskiej. Nazwa rezerwatu pochodzi od nazwy uroczyska i nazwy wsi Surowe leży obecnie w niewielkim kompleksie, który stanowi pozostalość dużego kompleksu leśnego o dawnych nazwach Puszcza Szkwińska lub Puszcza Mazuch, Teren obecnego rezerwatu Surowe znajdował się w leśnictwie Czarnia. Według rejonizacji przyrodniczo-leśnej rezerwat znajduje się w Krainie IV Mazowiecko - Podlaskiej, dzielnicy Puszczy Kurpiowskiej w części północnej. Charakterystyczne cechy Krainy IV dla rezerwatu: - leży w zasięgu gromadnego występowania świerka, który tworzy bory, - nie rosną tu gatunki drzewiaste takie jak: buk, jawor, paklon, rzadko dąb bezszypułkowy, lipa drobnolistna, klon, grab. W rezerwacie wyróżnia się jeden zespół leśny - bór mieszany niski świerkowy. Zbiorowisko to występuje w obniżeniach terenowych, gdzie świerk wypiera sosnę i towarzyszące jej światłożądne i ciepłolubne gatunki. Sosna, mimo osiągnięcia znacznych rozmiarów i dobrych warunków wzrostu i rozwoju jest mniej liczna, gdyż przy naturalnym odnowieniu świerk, jako gatunek ciemnoznośny wypiera sosnę. Gatunkiem panującym w tym rezerwacie jest świerk. Sosna, obok świerka stanowi główne tło drzewostanów. Sosny starszego wieku pochodzš z samosiewu a młodsze zostały nasadzone. Rezerwat, pomimo, że stanowi część niewielkiego kompleksu leśnego, stanowi dobre warunki bytowania dla zwierzyny. Występują tu: sarny, dziki, jeże, wiewiórki, krety, myszy, ryjówki, nornice, lisy, tchórze, jelenie, kuny i inne. Wśród ptaków występują licznie: sikorki, dzięcioły, pełzacze, kowaliki, sowy, kukułki i inne. Gady reprezentowane są przez takie gatunki jak: jaszczurki, padalce, zaskrońce, płazy zaś przez żaby.        - mapka dojazdu poniżej -
           REZERWAT TABORY     Rezerwat leśny o powierzchni 17,21 ha, położony w gminie Łyse ok. 2 km od wsi Popiołki na terenie Nadleśnictwa Nowogród, utworzony w 1974 roku. Głównym celem ochrony jest zachowanie boru sosnowo-świerkowego naturalnego pochodzenia na obszarze Puszczy Kurpiowskiej. Zachowały się tu sosny i świerki w wieku 160 - 180 lat. W drzewostanie dominuje sosna, ponadto występują : świerk, jałowiec, rzadziej brzoza, czasami dąb, kruszyna, jarzębina. W runie leśnym występują: borówki, wrzos, widłaki, sasanki i arniki. Zespół występujących ziół i mchów różnicuje obszar rezerwatu na dwie równe powierzchnie: jedną z przewagą wariantu chrobotkowego i drugą z przewagą wariantu czernicowego. Zespół wariantu chrobotkowego jest bardzo suchy i ubogi, charakterystyczny dla boru suchego, występuje głównie przy zachodniej granicy rezerwatu. Według podziału przyrodniczo-leśnego rezerwat Tabory znajduje się w I Krainie Mazursko-Podlaskiej w Dzielnicy Równiny Mazurskiej. Zgodnie z podziałem geobotanicznym wg W. Szafera rezerwat mieści się w Dziale Północnym w Okręgu Kurpiowsko-Podlaskim na obszarze Zielonej Puszczy Kurpiowskiej. W skład powierzchni leśnej wchodzą drzewostany na powierzchni 15,63 ha oraz halizny i płazowizny na powierzchni 1,37 ha. Od strony zachodniej rezerwat graniczy z drzewostanem sosnowym IIa klasy wieku, od północy z drzewostanem sosnowym IIIa klasy wieku i młodnikiem olszowym. Od wschodu rezerwat graniczy z drzewostanem olszowym II - III klasy wieku, od południa z drzewostanem sosnowym IIIb klasy wieku. Obszar rezerwatu podzielony jest i opisany znakami oddziałowymi w postaci słupów granicznych, na których czarną olejną farbą na białym tle zapisano numery oddziałów. Powierzchnia terenu rezerwatu jest płaska o deniwelacjach od 0,5 do 1,0 m.        - mapka dojazdu poniżej -